Jak wybrać maczetę

Słowo „maczeta“ zazwyczaj przywodzi nam na myśl coś w rodzaju większego noża z długą głownią. Niemniej jednak występuje cały szereg różnych maczet o rozmaitych kształtach, rozmiarach i właściwościach. W związku z tym nasuwa się pytanie, jak wybrać taką maczetę, która będzie odpowiednia właśnie dla Ciebie.

Rodzaje MAczet

W różnych częściach świata można się spotkać z niezliczoną ilością rodzai maczet. W każdej kulturze maczety są wykorzystywane do specyficznych zadań, przez co z biegiem czasu zmieniały się ich kształty tak, aby jak najbardziej nadawały się do konkretnego celu zastosowania.

Do najbardziej rozpoznawalnych i najczęściej używanych rodzai maszet należą:

Latin

Rzadziej Bush - chyba pierwszy rodzaj, który nam przyjdzie na myśl przy wypowiedzeniu słowa maczeta. Jest bowiem chyba najbardziej rozpowszechnionym rodzajem zarówno na zachodzie, jak i w Europie. Jest to uniwersalne narzędzie do cięcia gałęzi i wycinki gęstych zarośli. Zazwyczaj występuje z prostą, gładką krawędzią tnącą, lekko wzniesionym sztychem i profilem lekko rozszerzającym się ku przodowi. Niektórzy producenci oferują również wersję z drugą - ząbkowaną krawędzią tnącą pełniącą rolę piły do drewna „Sawback“. Zęby mogą być jednorzędowe bądź naprzemienne - co jeszcze bardziej usprawnia cięcie drewna. Rękojeść bywa jednoręczna i jej koniec jest wyposażony w zaokrąglony występ lub jest rozszerzony dla zapewnienia niezawodnego chwytu.

Kukri

Nazywana też „Khukuri“. Ta wywodząca się z pogranicza Nepalu i Indii maczeta, a raczej tradycyjna broń Gurkhów, odznacza się podniesionym ostrym sztychem z wyraźnym rozszerzeniem na końcu. Jej profil wraz rozkładem masy (środek ciężkości bywa zlokalizowany aż za połową głowni) umożliwia w bardzo łatwy sposób rąbać drewno czy kawałkować mięso bez większego wysiłku.

Parang

Ta maczeta z charakterystycznym wygięciem ku górze o profilu typu „Sheepsfoot“ ma malezyjskie korzenie. Jej głównym zadaniem było torowanie drogi przez zarośla. Z uwagi na jej specyficzny profil stanowi idealne narzędzie do kawałkowania mięsa i innych potraw. W celu zapewnienia pewnego chwytu jej rękojeść jest na końcu zakrzywiona.

Golok

Indonezyjskie narzędzie bardzo zbliżone do maczety Parang, przez co często bywa uważane za to samo. Niemniej jednak ma odrębne zakończenie głowni podobne do typu  „Straight-back“. Z uwagi na podobny design jest używane do tych samych zadań - torowania drogi w buszu.

Bolo

Ta maczeta rodem z Filipin jest do dziś popularna w całej Azji Południowo-Wschodniej jako narzędzie do zbierania plonów. Swoim wyglądem przypomina maczetę Latin / Bush, jest jednak krótsza, lżejsza i ma masywniejsze zakończenie głowni. To sprawia, że nadaje się zarówno do cięcia drewna, jak i bardziej delikatnej pracy.

Panga

Maczety typu Panga wywodzą się z Afryki, choć największą popularność zdobyły na Karaibach jako narzędzie do zbierania trzciny cukrowej. Charakteryzują się prostą krawędzią tnącą przechodzącą na końcu w ostre zagięcie, co pozwala im łatwo sobie radzić z odcinaniem gałęzi.

Tapanga

Tapanga jest raczej kolejną odmianą Pangy. Różni się od niej swoim zakończeniem głowni, które jest „ucięte“ prawie pod kątem prostym. Tak samo jak jej klon jest przewidziana do zbierania plonów.

Barong

Maczeta z grubą głownią w kształcie liścia. Pochodzi z Filipin, gdzie była wykorzystywana zarówno do zbierania plonów, jak i w charakterze broni. Rękojeść Baronga jest na końcu mocno zagięta tak, aby nie wyślizgnęłą się użytkownikowi podczas cięcia z dłoni.

Billhook

Uniwersalne narzędzie nadające się głównie do ścinania mniejszych drzew lub odcinania gałęzi z pnia. Maczeta ta jest rozpoznawalna już na pierwszy rzut oka - ma mocno zagięty sztych głowni, która jest ostrzona tylko z jednej strony.

  Falcata

Maczeta typu Falcata jest zainspirowana jednoimiennym mieczem, który był używany na obszarach Półwyspu Iberyjskiego (Pirenejskiego) w czasach przed naszą erą. Masywna głownia o zgrabnych kształtach spisuje się podczas rąbania drewna, zbierania plonów lub wycinki roślinności.

W dzisiejszych czasach wiele producentów maczet eksperymentuje z najróżniejszymi kształtami, funkcjami i innymi innowacjami, przez co niektóre maczety trudno jednoznacznie zaklasyfikować do konkretnej kategorii. Do tych najciekawszych zdecydowanie należą wyroby od sprawdzonych wykonawców Cold Steel czy Walther.

Głownia

Najważniejszym elementem każdej maczety jest oczywiście jej głownia. Ta może mieć różną długość, grubość, profil, częściowo ząbkowane czy gładkie ostrze, a także dużo zależy od zastosowanego materiału.

Materiał głowni

Pierwsze maczety były wytwarzane z łatwo dostępnych materiałów w danej części świata. Obecnie producenci maczet wykorzystują wysokiej jakości stal zawierającą węgiel, chrom i inne domieszki poprawiające właściwości głowni.

Do obecnie najczęściej stosowanych materiałów na głownie należą:

Stal węglowa

Najtwardszy i najbardziej wytrzymały rodzaj stali - większą zawartość węgla przekłada się na większą twardość. Łatwo się ostrzy, jest odporna na zużycie i ogólnie ma perfekcyjne właściwości tnące. Największą wadą stali węglowej jest jednak podatność na korozję, co wiąże się z koniecznością częstszej konserwacji. Jeśli jednak zamierzamy używać maczetę tylko jako niezawodne narzędzie robocze i nie przeszkadza nam cykliczna konserwacja, to stal węglowa będzie idealnym wyborem.

Stal nierdzewna

Tzw. „INOX“ zawiera chrom - a dokładnie co najmniej 10.5%, co zwiększa jego odporność na korozję. Nie wymaga zatem tak częstej konserwacji, jak ma to miejsce w przypadku stali węglowej. Minusem stali nierdzewnej jest jednak jej mniejsza odporność na zużycie, gorzej się ostrzy, a także bywa droższa niż stal węglowa.

Długość głowni

Obecnie mówi się, że im dłuższa głownia, tym lepiej. Zależy też jednak od sposobu zastosowania maczety i potrzeb użytkownika. Dłuższa głownia niewątpliwie pozwala sięgnąć dalej, co jest bardzo przydatne zwłaszcza podczas wycinania wysokiej trawy, gdyż nie musimy się tak dużo pochylać. Jednak wraz z narastającą długością zwiększa się całkowita waga maczety, wskutek czego użytkownik prędzej się zmęczy podczas dłuższej pracy. Kolejnym czynnikiem jest jej pakowalność. Ktoś preferuje krótsze maczety, które łatwo mieszczą się w pokrowcu biodrowym, na dodatek oferują dobrą manewrowość.

Grubość głowni

Bardzo ważnym parametrem głowni jest jej grubość. Wpływa bowiem na jej wagę, a tym samym na zdolność do cięcia drewna czy innego materiału, a co najważniejsze na jej wytrzymałość. Do łupania drewna nadają się maczety o grubszej głowni, żeby ostrze wytrzymało mocne uderzenia. Z drugiej strony do zbierania plonów bądź wycinki roślinności zupełnie wystarczy maczeta z bardziej cienką głownią.

Konstrukcja Full-Tang

Przy oglądaniu maczet i noży na pewno spotkamy się określeniem Full-Tank. Co to jednak znaczy? Jest to oznaczenie noży i maczet, których głownia i pełny trzpień - wypełniający cały profil rękojeści - stanowią jeden element. Nie zdarzy się więc sytuacja, żeby nam podczas cięższej pracy została sama rękojeść w dłoni. Z kolei występuje konstrukcja Partial-Tang, w której trzpień ma formę wąskiego pręta, do którego jest przyklejona, przynitowana bądź przykręcona rękojeść.

Rękojeść

Sama głownia nam nie zapewni perfekcyjnych wyników. Podczas wyboru maczety należy zwrócić uwagę na jej rękojeść. Te są obecnie produkowane w najróżniejszych kształtach, z przeróżnych materiałów, w związku z czym zdecydowanie nie każda nam będzie pasowała.

Kształt rękojeści

Kształt rękojeści jest zazwyczaj podporządkowany typowi maczety. Nie jest to jednak regułą, bowiem wiele producentów chce wymyślić coś bardziej innowacyjnego, więc wychodzi z najróżniejszymi udogodnieniami. Rękojeść po prostu powinna dobrze leżeć w dłoni i jej powierzchnia nie powinna się przesuwać nawet w spoconej dłoni - temu zapobiegają jej różne wykończenia jak bardzo popularna tekstura „Gator grip“, którą stosuje marka Gerber na swoich maczetach, nożach i siekerach jednoimiennej serii Gator.

Materiał rękojeści

Wcześniej rękojeści były wytwarzane z materiałów naturalnych. Nowoczesne maczety najczęściej posiadają gołe bądź podgumowane rękojeści z tworzywa sztucznego.

Można się również spotkać z materiałem G-10, czyli laminatem powstającego prasowaniem włókien szklanych zamoczonych w żywicy epoksydowej w wysokiej temperaturze. Cechuje go wysoka trwałość, przyczepność i lekkość.

Rzeczą oczywistą jest nadal popularne drewno, które nie tylko nadaje maczecie urok, ale też sprawia, że jest przyjemna w dotyku, na dodatek każda drewniana rękojeść ma unikalny wygląd. Jakby nie patrzeć, jeśli sprawimy sobie dobrej jakości maczetę, z pewnością nie będziemy chcieli trzymać w dłoni kawał zwykłego plastiku.

POkrowiec

Częścią zestawu większości maczet jest również pokrowiec, który znacząco ułatwia przenoszenie/transport, a także zapewnia ochronę przed uszkodzeniem. Pokrowce, w tym pochwy, zazwyczaj są produkowane z nylonu, cordury, kydexu, utwardzonej gumy, skóry czy innych elastycznych materiałów. Niektóre pokrowce są dostosowane do noszenia na pasku, zaś inne posiadają pas na plecy.

Pielęgnacja

Chyba każde narzędzie zasługuje na biegłą pielęgnację, szczególnie maczety. Z biegiem czasu ich ostrze traci ostrość, po każdym użytkowaniu pozostawiają na maczecie nieczystości, a i ta najwyższej jakości stal może złapać rdzę.

Ostrzenie

Maczeta to nie katana czy skalpel, ale narzędzie do ciężkiej pracy. Kąt ostrza nie musi być więc najmniejszy, aby potrafiła rozciąć włos na pół. Wręcz przeciwnie, potrzebujemy, aby ostrze nie uległo uszkodzeniu przy pierwszym uderzeniu - dlatego powinien być kąt ostrza większy niż w zwykłych nożach. Ogólnie się przyjmuje, że maczety do cięcia trawy lub do zbierania plonów powinny mieć kąt ostrza pomiędzy 20-25 stopni. Ostrze maczet używanych do ciężkich prac jak rąbanie gałęzi czy cięcie mniejszych drzew powinny mieć kąt ostrza pomiędzy 25-30 stopni.

Do ostrzenia maczety wystarczy zwykła osełka do kosy. Można ale też użyć praktycznie czegokolwiek nadającego się do ostrzenia noży. W naszej ofercie można znaleźć szeroką ofertę ostrzałek elektrycznych, mechanicznych, kamieni szlifierskich czy osełek.

WSZYSTKIE OSTRZAŁKI

czyszczenie i konserwacja

Po każdym użytkowaniu pozostaną pewnie na maczecie nieczystości, wilgoć lub rysy. To wszystko może wpłynąć na wygląd naszego narzędzia, a wskutek działania wilgoci głownia może złapać rdzę - głównie te wykonane ze stali węglowej. Dlatego niektóre maczety są pokryte czarną powłoką ochronną, która ma temu zapobiec. Jeśli jednak powłoka jest naruszona przez zadrapania, traci swoją funkcjonalność.

Dlatego mielibyśmy swojej maczecie poświęcić przynajmniej kilka minut po każdym użytkowaniu. Powinna być zawsze czysta i sucha, zwłaszcza jeśli posiada głownię ze stali węglowej, powinniśmy ją przesmarować olejem, który zapewnia ochronę przed wilgocią i powstawaniem korozji. Ale jaki olej wybrać? Jakikolwiek. Chociażby olej do broni, olej silnikowy, WD-40, może być nawet smar wazelinowy - by zapobiec kontaktowi tlenu i wody z powierzchnią klingi. Dlatego możemy użyć praktycznie czegokolwiek, co wytworzy na powierzchni ochronną powłokę.

Zastosowanie MAczety

Najważniejsze pytanie przy wyborze właściwej maczety brzmi: do czego będzie używana? Odpowiedzią na to pytanie możemy się kierować podczas rozpatrywania poszczególnych rodzajów maczet, materiałów, rozmiarów i innych parametrów.

Rzecz jasna do ciężkiej pracy będzie w sam raz masywna maczeta z długą i grubą głownią, która poradzi sobie nawet z pniami drzew.

Z drugiej strony do delikatnej obróbki drewna, kawałkowania mięsa lub zbierania plonów są odpowiednie lżejsze i bardziej kompaktowe maczety - z którymi się cłowiek od razu nie zmacha, na dodatek są łatwo pakowalne.  

Jeśli wymagamy maksymalną niezawodność i nie przeszkadza nam sporadyczna pielęgnacja, to oczywistym wyborem będzie głownia ze stali węglowej.

Jeśli nie chcemy sobie zaprzątać głowy regularnym czyszczeniem i smarowaniem maczety i nie przeszkadzają nam większe koszty zakupu, to jedynym sensownym wyborem będzie głownia ze stali nierdzewnej.

WSZYSTKIE MACZETY